Wysowa: odpowiedź Czytelnika w sprawie protestu Łemków

jad
Pijalnie wody w Wysowej-Zdroju. Obok miał stanąć pomnik
Pijalnie wody w Wysowej-Zdroju. Obok miał stanąć pomnik Magdalena Jadach
Polsko-ruska wojna podjazdowa rozgorzała ponownie, tym razem za sprawą próby zbudowania pomnika Kazimierza Pułaskiego w Wysowej. Dziś dzięki Bogu walka wre tylko na słowa.

Milczałem, ale do tablicy wyrwała mnie niżej cytowana wypowiedź: Niech Łemkowie pokażą dokumenty. Czytałem dzienniki konfederatów, ale nie ma w nich nic o grabieżach czy mordach na Rusinach. Jak zobaczę te papiery, to będę mógł się wypowiedzieć - mówi jeden z gorlickich historyków, zastrzegając anonimowość (aby nie narazić się Łemkom). (Łemkowie przeciwko Pułaskiemu w Wysowej w: Gazeta Krakowska z 7 lipca 2010 r. s. 4)

W powyższej wypowiedzi nie rozumiem dwóch rzeczy. Mnie zawsze wydawało się, że historyk sam szuka źródeł historycznych (Niech Łemkowie pokażą dokumenty), że kwerenda jest fundamentem pracy każdego historyka. Nie rozumiem również słów zapisanych tłustym drukiem, dlatego je wyeksponowałem. Łemkowie nie są agresywni, nie przypuszczam, aby to oni na gorlickim moście napisali „Łemki do gazu”. Może się mylę?

Na internetowej stronie Gazety Gorlickiej znajdziemy podobne „laurki”, Łemkowie pogardliwie nazwanі są tam łemolami, a jam, zapewne autor tego określenia, proponuje: spolonizować tych kryptobanderowców i będzie po krzyku, a nie to zrobimy łuny w bieszczadach.

Jeżeli chodzi o żądane „papiery”, to one są. Zapewne historyk zastrzegający sobie anonimowość je zna. W mojej prywatnej bibliotece znalazłem kilka. Pewien internauta o pseudonimie George pisze: Czytałem kiedyś Regulamin służby w obozie konfederackim (Rocznik Sądecki). Było tam o surowym karaniu gwałtów i rozbojów wobec miejscowej ludności.

Przytacza ten argument jako dowód kłamliwości łemkowskich protestów, a przecież surowe kary wprowadza się, gdy problem istnieje, gdy margines przybiera spore rozmiary. Łemkowie nie mają (jak sugeruje autor artykułu Łemkowie przeciwko Pułaskiemu w Wysowej) zupełnie innej oceny zasług Pułaskiego, po prostu pamiętają o tym, o czym niektórzy Polacy woleliby zapomnieć. Należałoby wprowadzić pojęcie konfederata i Konfederata. Prawdziwym Konfederatom należy stawiać pomniki, protestujący Łemkowie pamiętają niestety również konfederatów i to w głównej mierze o nich dziś mówią.

Żeby nie być gołosłownym, odwołam się do kilku opracowań, zawsze są na wyciągnięcie ręki: - Andrzej Cieński tak króciutko charakteryzuje Krótki pamiętnik A. Hulewicza, konfederata barskiego: Sporo miejsca w pamiętniku zajmuje sprawa „zdobyczy” zabranej drogą rabunku, który to proceder autor usprawiedliwia.

- Januszowi Michalakowi także znane są podobne historyczne źródła („papiery”) obciążające konfederatów, skoro twierdzi, że: Konfederaci nie cieszyli się sympatią wśród miejscowej ludności. W wyniku rekwizycji żywności wygładzali ubogie wsie. Skargi takie zanosił Regietów. Ludność wschodniego wyznania sprzyjała Moskalom, za co karana była przez konfederatów.

- Tego rodzaju dokumenty znane są także Andrzejowi Piecuchowi, w swej książce pisze: Powstańcy czasem dopuszczali się różnych nadużyć. W Regietowie stacjonował dowodzony przez kapitana Szyca oddział milicji radziwiłłowskiej, który przyczynił się do wygładzania i tak już biednej okolicy. Żołnierze ci w sposób bezwzględny obchodzili się z miejscową ludnością łemkowską. Mimo tego wielu starało się zaciągnąć pod sztandary konfederatów. Z powyższego niezbicie wynika, że z tą wrogością Łemków wobec Konfederatów nie było aż tak źle (Mimo tego wielu starało się zaciągnąć pod sztandary konfederatów). Wszystko zależało od tego czy los zetknął miejscową ludność z konfederatami, czy Konfederatami- to dotyczy nie tylko Łemków.

- Kazimierz Przyboś pisze: W rezultacie, gdy w lipcu 1768 r. w Nowym Sączu przebywał Marcin Lubomirski, pobyt konfederatów spowodował pożar zamku, a wyparci z Sącza konfederaci rozpoczęli grabież okolicy, zabierając po dworach i folwarkach cały dobytek. To samo zresztą robili Rosjanie i wojska królewskie. Nieco więcej światła rzuca na konfederatów inna wypowiedź tego samego autora, według niego: Były to oddziały nieregularnej jazdy, źle uzbrojonej, bez dyscypliny i bez wyszkolenia. Takim konfederatom nawet srogie kary nie były straszne, rabowali Polaków, Rusinów mieliby oszczędzać? Z wojskiem zawsze tak było, wszędzie tam, gdzie kota zabraknie, myszy rajcują, a w wojsku, gdy brak Dowódcy żołnierze nie bronią, często takie: Wojsko kradło, zabijało, ba gdzie niegdzie i wieś spaliło, gdy mieszkańcy ich woli się sprzeciwili.
Honwedzi w 1914 roku spalili cerkiew w Gładyszowie, nie chcieli czekać na klucze. W oryginalny sposób sprawdzali, czy w cerkwi nie schowali się kozacy. Świątynia była pusta. Pilnowali, nie pozwolili wynosić cerkiewnego sprzętu, być może dlatego, że od razu ogarnął ją duży ogień. Zanim zamknę sprawę żądanych „papierów”, anonimowemu historykowi z Gorlic powiem, skoro nie wierzy Pan Stefanowi Hładykowi, może Pan uwierzy Zofii Szanter.

Zanim skończę, pragnę podzielić się jeszcze mymi obawami, niepokoi mnie los istniejących pomników. Internauta, raz już cytowany - ten podpisujący się pseudonimem George, napisał: Kazimierz Pułaski to część dumnej historii Narodu Polskiego. (…) Utraciliśmy Jego pomnik w Krynicy-Zdroju (został "sprywatyzowany"). Lektura artykułu: Pułaski drażni Łemków, w podobnym świetle przedstawia los innego pomnika Kazimierza Pułaskiego: Nawet pies z kulawą nogą nie wie, że tam jest – żali się Bara, pasjonat miejscowej historii. Mniemam, że Łemkowie ani w pierwszym, ani w drugim przypadku nie są temu winni. Czy postawienie pomnika Kazimierza Pułaskiego we Wysowej jest w stanie coś zmienić w tej materii? Jeśli tak, jestem za.

Myślę, że potrzebujemy zupełnie czegoś innego, organicznej pracy w szkłach. Zatrzymajmy wreszcie to zwariowane koło procesu okradania dzieci z godzin historii, skończmy z „odchudzaniem” programu historii. Może pasjonaci miejscowej historii (zapewne emerytowani nauczyciele) w szkołach poprowadzą Koła Młodego Historyka?
Piotr Wirchniański

Rząd znosi kolejne ograniczenia.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3