Kirkut zaczyna powoli znikać. Na razie nie wiadomo, kiedy powstanie zapowiadana Latarnia Nieobecnych [ZDJĘCIA]

Halina Gajda
Halina Gajda
To mogą być już ostatnie chwile, gdy na kirkucie w Gorlicach można zobaczyć coś więcej, niż tylko trawę i krzaki. Przyroda zagarnia go metr po metrze. Jeszcze kilka lat temu można było zobaczyć, jak wygląda żydowski cmentarz. Owszem, bywało, że trawa sięgała pach, ale w bujnej roślinności dało się dostrzec stojące, czasem powalone macewy. Z roku na rok jest to coraz trudniejsze, bo wszystko zarasta.

FLESZ - Polacy czytają więcej?

Żydowski cmentarz przy ulicy Stróżowskiej, kilkanaście metrów do drogi wojewódzkiej, tonie w zieleni. Dosłownie, bo wystarczy przekroczyć bramę, a przed oczami ma się łąkę i wzgórze porośnięte krzakami i drzewami. Trawa jest już spora. Poprzerastała macewy złożone po prawej stronie od wejścia. Mają one niezwykłą historię. W 2011 roku zostały wydobyte z posadzki budynku dawnej komendy straży pożarnej, która pierwotnie była synagogą. Znalezisko było zaskakujące, bo okazało się, że stele są kolorowe, co w kulturze żydowskiej należało do rzadkości.

Znalezisko po dekadach

Z kart lokalnej historii wiemy, że stały na kirkucie, ale w 1941 roku na rozkaz władz okupacyjnych zostały one zagrabione i przewiezione do synagogi, w której okupant zorganizował warsztaty i garaże. Macewy miały służyć jako podbudowa posadzki. Robotnicy, którzy tam pracowali dostali przykaz skucia wszystkich napisów.
- Gdy tylko pilnujących ich niemieccy żołnierze nie patrzyli, odwracali tablice tak, by widać było ich kamienny tył – wspomina Tomasz Pruchnicki, gorliczanin, pomysłodawca Latarni Nieobecnych, swego rodzaju pomnika, który miałby upamiętniać przeszłość.
Wracając jednak do macew – zapadła decyzja o wywiezieniu ich na kirkut, czyli miejsce skąd tak naprawdę pochodziły. Tylko pozornie można to uznać za sukces. Kolorowych steli nie można było bowiem ustawić ponownie w miejscach, z których zostały zabrane dziesiątki lat wcześniej. Wynika to z kanonicznych przesłanek – stela stała zawsze u wezgłowia zmarłego w orientacji na Jerozolimę.
- W stanie w którym jest cmentarz byłoby to niemożliwe – dodaje Pruchnicki.

Inkubator bez wentylacji

Stele zostały złożone na paletach, przykryte prowizoryczną folią. Teraz po folii nie ma śladu, macewy leżą w trawie, kolory zniknęły, zostały szaro-bure betonowe płyty z coraz słabiej widocznymi napisami.
Jak to się więc stało, że przez lata, gdy stały na grobach nic się z nimi nie działo?
- To proste – mówi Pruchnicki. - Do zdobienia macew używano farb ziemnych. Nic się z nimi nie działo, dopóki pozostawały w tych samych warunkach. Nawet jeśli zawilgły od deszczu, śniegu to szybko odparowały. Złożenie ich niemal na trawie i przykrycie folią zupełnie zmieniło postać rzeczy. Były jak w inkubatorze, tyle że kompletnie nie wentylowanym. Gdy zawilgły, nie miał jak wyschnąć. Zaczął się normalny w takiej sytuacji proces niszczenia – dodaje.

Nie ma wielkich szans na dosłowne odtworzenie kolorów, bo nie znamy ich składu chemicznego.

Pojawiła się natomiast szansa, by wykorzystać je do w Latarni Nieobecnych, pomniku pamięci zaprojektowanym na planie gwiazdy Dawida. Nagrobne stele wisiałyby na zewnętrznych ścianach, przy każdej miałaby zostać zamontowana tabliczka z tłumaczeniem znajdującego się na niej napisu. Na jednej ze ścian planowane jest, umieszczenie kopii tablic z nazwiskami mieszkańców Gorlic, którzy zginęli podczas holokaustu. Tablice takie znajdują się w synagodze Gorlice w Bene Berak. Do tego potrzebne są jednak pieniądze. Miasto przychyliło się do projektu i zaczęło szukać środków. Wniosek trafił do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Konkurs został jednak odwołany z powodu pandemii.
- Ma zostać ogłoszony ponownie, będziemy się starać o pieniądze – mówi Łukasz Bałajewicz, wiceburmistrz miasta.

Czytaj także

Pobierz bezpłatną aplikację Nasze Miasto i bądź na bieżąco!

Jak korzystać z aplikacji, by otrzymywać informacje z miasta i powiatu? To proste!
Po wejściu w aplikację w prawym górnym rogu w menu wybierz swoje miasto.

Aplikacja jest bezpłatna i nie wymaga logowania. Oprócz standardowych kategorii, z powodu panującej epidemii, wprowadziliśmy zakładkę "koronawirus", w której znajdziesz wszystkie aktualne informacje związane z epidemią.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3